In Nederland zijn er zoveel meer ('73 procent') Joodse Nederlanders weggevoerd en vermoord, terwijl het antisemitisme in Nederland - althans relatief gezien - 'minder' was.
Als verklaring worden o.a. deze factoren genoemd: Nederlanders, inclusief de Joodse Nederlanders, zijn gezagsgetrouw, het land is dichtbevolkt, het landschap is vlak, de maatschappij was verzuild en veel mensen, ook Joden, namen de geruchten niet serieus, de vernietigingskampen Sobibor en Auschwitz waren toen onvoorstelbaar.
Vergelijking met andere landen
1. Nederland moest een onderdeel van Duitsland worden. In tegenstelling tot België en Frankrijk was in Nederland daarom een burgerbestuur, met Seyss-Inquart als rijkscommissaris aan het hoofd en Rauter als hoofd van de SS en de politie. Beiden waren fanatieke Jodenvervolgers. Frankrijk bijvoorbeeld waren 'slechts' 3000 SS’ers gestationeerd, in het kleine Nederland 5000.
2. In Denemarken bijvoorbeeld begon de Jodenvervolging pas in oktober 1943. In dat jaar was Nederland al Judenfrei. In maart 1943 waren er in Denemarken zelfs nog vrije verkiezingen. De democratie was er steeds intact gebleven en er was nooit zoals in Nederland een anti-Joodse wetgeving geweest.
3. In Hongarije begonnen de gestructureerde deportaties in 1944, dus tegen het eind van de oorlog. De meeste Hongaarse Joden waren toen al gesneuveld aan het Russisch front waar zij bewust waren ingezet.
Bron: David Cesarani, Final Solution: The Fate of the Jews 1933-1949, (2016); vertaling in het Nederlands, Endlösung. Het lot van de Joden 1933-1949 (2018).
(Still uit documentaire 73 procent, beeld EO)
Documentaire 73 procent
Waarom werden in Nederland zoveel meer Joden weggevoerd en vermoord dan in enig ander West-Europees land? Deze vraag staat centraal in de documentaire 73 Procent van regisseur Jaap van Eyck. De documentaire werd op 4 mei 2025 uitgezonden door de joodse redactie van de EO en herhaald op 28 augustus 2025.
Het hoge percentage gedeporteerde Nederlandse joden is volgens de documentaire het gevolg van
1. de totale controle van de Duitse politie over de deportaties
2. het later ontstaan van onderduikmogelijkheden
3. de manier waarop de Joodse Raad is misleid
4. de hoge mate van integratie van de Nederlandse joden
5. het misleidende systeem van tijdelijke vrijstellingen in Nederland
Belangrijke bron voor de documentaire was: ‘Jodenvervolging in Nederland, Frankrijk en België 1940-1945’, Pim Griffioen en Ron Zeller, 2011 uitgeverij Boom Meppel
In Nederland zijn er zoveel meer ('73 procent') Joodse Nederlanders weggevoerd en vermoord, terwijl het antisemitisme in Nederland - althans relatief gezien - 'minder' was.
Als verklaring worden o.a. deze factoren genoemd: Nederlanders, inclusief de Joodse Nederlanders, zijn gezagsgetrouw, het land is dichtbevolkt, het landschap is vlak, de maatschappij was verzuild en veel mensen, ook Joden, namen de geruchten niet serieus, de vernietigingskampen Sobibor en Auschwitz waren toen onvoorstelbaar.
Vergelijking met andere landen
1. Nederland moest een onderdeel van Duitsland worden. In tegenstelling tot België en Frankrijk was in Nederland daarom een burgerbestuur, met Seyss-Inquart als rijkscommissaris aan het hoofd en Rauter als hoofd van de SS en de politie. Beiden waren fanatieke Jodenvervolgers. Frankrijk bijvoorbeeld waren 'slechts' 3000 SS’ers gestationeerd, in het kleine Nederland 5000.
2. In Denemarken bijvoorbeeld begon de Jodenvervolging pas in oktober 1943. In dat jaar was Nederland al Judenfrei. In maart 1943 waren er in Denemarken zelfs nog vrije verkiezingen. De democratie was er steeds intact gebleven en er was nooit zoals in Nederland een anti-Joodse wetgeving geweest.
3. In Hongarije begonnen de gestructureerde deportaties in 1944, dus tegen het eind van de oorlog. De meeste Hongaarse Joden waren toen al gesneuveld aan het Russisch front waar zij bewust waren ingezet.
Bron: David Cesarani, Final Solution: The Fate of the Jews 1933-1949, (2016); vertaling in het Nederlands, Endlösung. Het lot van de Joden 1933-1949 (2018).
(Still uit documentaire 73 procent, beeld EO)
Documentaire 73 procent
Waarom werden in Nederland zoveel meer Joden weggevoerd en vermoord dan in enig ander West-Europees land? Deze vraag staat centraal in de documentaire 73 Procent van regisseur Jaap van Eyck. De documentaire werd op 4 mei 2025 uitgezonden door de joodse redactie van de EO en herhaald op 28 augustus 2025.
Het hoge percentage gedeporteerde Nederlandse joden is volgens de documentaire het gevolg van
1. de totale controle van de Duitse politie over de deportaties
2. het later ontstaan van onderduikmogelijkheden
3. de manier waarop de Joodse Raad is misleid
4. de hoge mate van integratie van de Nederlandse joden
5. het misleidende systeem van tijdelijke vrijstellingen in Nederland
Belangrijke bron voor de documentaire was: ‘Jodenvervolging in Nederland, Frankrijk en België 1940-1945’, Pim Griffioen en Ron Zeller, 2011 uitgeverij Boom Meppel